سرعت بارگذاری سایت یکی از عوامل مهم در تجربه کاربری و عملکرد وب‌سایت است. اگر صفحات سایت دیر بارگذاری شوند، ممکن است کاربران پیش از مشاهده محتوا آن را ترک کنند. به همین دلیل، بررسی سرعت سایت و شناسایی عواملی که باعث کندی آن می‌شوند، بخش مهمی از نگهداری و بهینه‌سازی وب‌سایت است.
یکی از ابزارهای کاربردی برای این کار، وب‌سایت GTmetrix است. این ابزار با بررسی یک صفحه وب، اطلاعاتی درباره عملکرد آن، ساختار فنی، زمان بارگذاری، حجم منابع و درخواست‌های ارسالی به سرور ارائه می‌دهد. همچنین پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد سایت نمایش می‌دهد.
در این مقاله، نحوه استفاده از GTmetrix و روش تحلیل مهم‌ترین بخش‌های گزارش آن را بررسی می‌کنیم.
GTmetrix چیست و چه کاربردی دارد؟
GTmetrix ابزاری آنلاین برای آزمایش عملکرد صفحات وب است. با واردکردن آدرس یک صفحه، این ابزار آن را در محیط آزمایشی خود بارگذاری می‌کند و گزارشی از نحوه بارگذاری و مشکلات احتمالی آن ارائه می‌دهد.
برای استفاده از این ابزار، وارد آدرس زیر شوید:
سپس آدرس صفحه موردنظر خود را در کادر مربوط وارد کنید و آزمایش را اجرا کنید. بسته به امکانات حساب کاربری و گزینه‌های آزمایش، ممکن است بتوانید محل اجرای تست، نوع دستگاه و برخی تنظیمات دیگر را نیز انتخاب کنید.
پس از پایان آزمایش، گزارشی شامل امتیاز عملکرد، امتیاز ساختار، شاخص‌های سرعت، حجم صفحه، تعداد درخواست‌ها و پیشنهادهای بهینه‌سازی نمایش داده می‌شود.
نکته مهم این است که نتیجه آزمایش به شرایط تست، محل سرور آزمایش، وضعیت سرور سایت، کش، دستگاه شبیه‌سازی‌شده و منابع خارجی مورد استفاده صفحه بستگی دارد. بنابراین، بهتر است به‌جای تکیه بر یک آزمایش، نتایج چند تست را با شرایط یکسان مقایسه کنید.
آشنایی با امتیاز GTmetrix
در گزارش‌های جدید GTmetrix، نتیجه کلی با عنوان GTmetrix Grade نمایش داده می‌شود. این امتیاز از ترکیب امتیاز Performance و امتیاز Structure به دست می‌آید.
امتیازها و حروف گزارش به شما کمک می‌کنند وضعیت کلی صفحه را سریع‌تر ارزیابی کنید؛ اما نباید آن‌ها را تنها معیار سنجش سرعت سایت در نظر بگیرید.
امتیاز Performance
این بخش نشان می‌دهد صفحه از نظر عملکرد واقعی هنگام بارگذاری، نمایش محتوا، تعامل‌پذیری و پایداری بصری چه وضعیتی دارد. در این بخش، معیارهایی مانند LCP، TBT، CLS، FCP و Speed Index بررسی می‌شوند.
امتیاز Structure
این امتیاز میزان رعایت توصیه‌های فنی و اصول بهینه‌سازی عملکرد صفحه را ارزیابی می‌کند. برای مثال، نحوه ارائه تصاویر، منابع مسدودکننده رندر، فایل‌های CSS و JavaScript و برخی تنظیمات شبکه در این ارزیابی نقش دارند.
GTmetrix Grade
امتیاز کلی GTmetrix از ترکیب دو امتیاز Performance و Structure به دست می‌آید. به‌طور کلی، درجه A وضعیت مطلوب‌تری از درجه‌های پایین‌تر نشان می‌دهد؛ اما حتی دریافت درجه A نیز به این معنا نیست که صفحه در تمام شرایط سریع است یا هیچ مشکلی ندارد.
برای تحلیل دقیق‌تر، علاوه بر درجه کلی باید اعداد واقعی شاخص‌های عملکرد و پیشنهادهای گزارش را نیز بررسی کنید.
بررسی زمان بارگذاری، حجم صفحه و تعداد درخواست‌ها
در گزارش GTmetrix، اطلاعاتی درباره اندازه صفحه، تعداد درخواست‌های شبکه و زمان بارگذاری نمایش داده می‌شود. این داده‌ها به شناسایی علت‌های احتمالی کندی سایت کمک می‌کنند.
۱. زمان بارگذاری صفحه
زمان بارگذاری نشان می‌دهد صفحه در محیط آزمایش چه مدت برای رسیدن به وضعیت مشخصی از بارگذاری نیاز داشته است. در گزارش‌های جدید، Fully Loaded Time یکی از زمان‌های قابل مشاهده است.
با این حال، Fully Loaded Time به‌تنهایی معیار کاملی برای تجربه کاربر نیست؛ زیرا ممکن است کاربر محتوای اصلی صفحه را زودتر ببیند، حتی اگر برخی منابع فرعی همچنان در حال بارگذاری باشند.
۲. حجم صفحه
حجم صفحه نشان می‌دهد مرورگر برای بارگذاری آن چه مقدار داده دریافت می‌کند. تصاویر بزرگ، ویدئوها، فایل‌های JavaScript و CSS و منابع خارجی می‌توانند حجم صفحه را افزایش دهند.
اگر حجم صفحه زیاد باشد، ابتدا بررسی کنید کدام نوع فایل بیشترین سهم را دارد. در بسیاری از سایت‌ها، بهینه‌سازی تصاویر و حذف منابع غیرضروری می‌تواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
۳. تعداد درخواست‌ها
مرورگر برای دریافت منابع صفحه، مانند تصاویر، فایل‌های CSS، اسکریپت‌ها و فونت‌ها، درخواست‌های شبکه ارسال می‌کند. تعداد زیاد درخواست‌ها ممکن است سربار بیشتری ایجاد کند؛ اما تعداد درخواست‌ها به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که سایت کند است.
برای مثال، یک سایت با تعداد درخواست بیشتر ممکن است به دلیل استفاده از کش، فشرده‌سازی و پروتکل‌های جدید شبکه، سریع‌تر از سایتی با درخواست‌های کمتر بارگذاری شود. بنابراین، تعداد درخواست‌ها را باید در کنار حجم منابع و نمودار Waterfall بررسی کرد.
تحلیل تصاویر در GTmetrix
تصاویر از عوامل رایج افزایش حجم صفحات هستند. اگر تصاویر با ابعاد بزرگ یا حجم زیاد در سایت استفاده شوند، ممکن است بارگذاری صفحه را کند کنند.
در گزارش‌های جدید GTmetrix، در بخش Structure ممکن است پیشنهادهایی مانند Properly size images و Efficiently encode images نمایش داده شوند.
Properly size images
این پیشنهاد زمانی اهمیت دارد که تصویر با ابعادی بزرگ‌تر از اندازه موردنیاز در صفحه ارائه شده باشد. برای مثال، اگر تصویری در صفحه با عرض ۴۰۰ پیکسل نمایش داده می‌شود، ممکن است بارگذاری نسخه‌ای با عرض ۲۰۰۰ پیکسل غیرضروری باشد؛ البته باید اندازه نمایشگر و کیفیت موردنیاز نیز در نظر گرفته شود.
راهکار مناسب، تهیه نسخه‌ای متناسب با اندازه نمایش و استفاده از تصاویر واکنش‌گرا در صورت نیاز است.
Efficiently encode images
این پیشنهاد به نحوه فشرده‌سازی و کدگذاری تصاویر مربوط است. استفاده از قالب‌های مناسب مانند WebP یا AVIF، تنظیم کیفیت تصویر و حذف داده‌های غیرضروری می‌تواند حجم فایل را کاهش دهد.
آیا GTmetrix تصاویر بهینه‌شده را آماده جایگزینی می‌کند؟
GTmetrix ممکن است منابع مشکل‌دار را شناسایی کند و درباره بهینه‌سازی آن‌ها پیشنهاد بدهد؛ اما نباید انتظار داشته باشید که در تمام گزارش‌ها نسخه بهینه‌شده و آماده جایگزینی هر تصویر را ارائه کند. معمولاً باید تصویر را با ابزار مناسب یا امکانات سیستم مدیریت محتوای خود بهینه کنید.
در وردپرس می‌توانید از ابزارهای بهینه‌سازی تصویر استفاده کنید، اما پیش از جایگزینی تصاویر، نسخه پشتیبان تهیه کنید و کیفیت نهایی را بررسی کنید.
بررسی فایل‌های JavaScript
فایل‌های JavaScript برای اجرای قابلیت‌های تعاملی سایت استفاده می‌شوند؛ اما تعداد زیاد اسکریپت‌ها یا اجرای کدهای سنگین می‌تواند بر زمان نمایش محتوا و پاسخ‌گویی صفحه تأثیر بگذارد.
در گزارش‌های جدید GTmetrix، بسته به مشکل شناسایی‌شده، ممکن است پیشنهادهایی درباره کاهش JavaScript استفاده‌نشده، کاهش زمان اجرای کدها یا بهبود نحوه بارگذاری اسکریپت‌ها مشاهده کنید.
در گزارش‌های قدیمی‌تر، عبارتی مانند Defer parsing of JavaScript وجود داشت. این عنوان در همه گزارش‌های جدید دیده نمی‌شود؛ بنابراین هنگام آموزش GTmetrix بهتر است به مفهوم مشکل اشاره شود، نه اینکه تنها یک عنوان قدیمی معرفی شود.
برای بهینه‌سازی JavaScript می‌توانید اقدامات زیر را بررسی کنید:
- حذف اسکریپت‌های غیرضروری و افزونه‌هایی که واقعاً استفاده نمی‌شوند.
- به تعویق انداختن بارگذاری اسکریپت‌هایی که برای نمایش اولیه صفحه ضروری نیستند.
- استفاده از روش‌های مناسب بارگذاری مانند defer، در صورت سازگاری با عملکرد سایت.
- کاهش حجم کدها و جلوگیری از اجرای چندباره یا غیرضروری اسکریپت‌ها.
در سایت‌های وردپرسی، تغییر تنظیمات بهینه‌سازی JavaScript ممکن است باعث اختلال در منوها، فرم‌ها، اسلایدرها یا سایر قابلیت‌ها شود. بنابراین، پس از هر تغییر، صفحات مهم سایت را آزمایش کنید.
بررسی فایل‌های CSS و منابع مسدودکننده نمایش
CSS ظاهر و چیدمان صفحات را کنترل می‌کند. بعضی فایل‌های CSS ممکن است پیش از نمایش صحیح صفحه باید دریافت و پردازش شوند. اگر این منابع حجیم یا متعدد باشند، می‌توانند نمایش محتوای اولیه را به تأخیر بیندازند.
در گزارش GTmetrix ممکن است پیشنهادهایی درباره کاهش CSS استفاده‌نشده، بهینه‌سازی منابع مسدودکننده رندر یا نحوه بارگذاری فایل‌های CSS ببینید.
برای رفع این مشکلات، ابتدا مشخص کنید کدام فایل یا منبع بیشترین تأثیر را دارد. سپس، در صورت امکان، کدهای غیرضروری را حذف کنید و بارگذاری منابع را به شکلی تنظیم کنید که محتوای اصلی صفحه سریع‌تر نمایش داده شود.
حذف یک فایل CSS صرفاً به این دلیل که در گزارش آمده است، کار درستی نیست؛ زیرا ممکن است آن فایل برای نمایش صحیح بخش‌هایی از سایت ضروری باشد.
بررسی شاخص‌های مهم سرعت سایت
در گزارش‌های جدید GTmetrix، چند شاخص مهم برای ارزیابی تجربه کاربر نمایش داده می‌شود.
LCP؛ زمان نمایش بزرگ‌ترین محتوای صفحه
LCP مخفف Largest Contentful Paint است و مدت‌زمان نمایش بزرگ‌ترین عنصر محتوایی قابل مشاهده در بخش اولیه صفحه را اندازه‌گیری می‌کند.
این عنصر ممکن است یک تصویر بزرگ، تصویر اصلی صفحه یا بلوک متنی مهم باشد. اگر LCP بالا باشد، باید عواملی مانند پاسخ‌گویی سرور، زمان دریافت منابع، اندازه تصویر اصلی و منابعی که نمایش آن را به تأخیر می‌اندازند بررسی شوند.
TBT؛ مدت مسدودبودن رشته اصلی مرورگر
TBT مخفف Total Blocking Time است و مجموع زمان‌هایی را اندازه می‌گیرد که وظایف طولانی در رشته اصلی مرورگر، بیش از آستانه مشخص، مانع پاسخ‌گویی مناسب می‌شوند.
عدد بالای TBT می‌تواند نشانه اجرای سنگین JavaScript باشد. بررسی اسکریپت‌های بزرگ، افزونه‌ها و کدهای شخص ثالث می‌تواند به پیدا کردن علت کمک کند.
TBT معیار آزمایشگاهی است و با INP که در داده‌های واقعی کاربران برای ارزیابی تعامل‌پذیری استفاده می‌شود، یکسان نیست.
CLS؛ پایداری چیدمان صفحه
CLS مخفف Cumulative Layout Shift است و جابه‌جایی‌های ناخواسته عناصر صفحه هنگام بارگذاری را ارزیابی می‌کند.
برای مثال، اگر تصویری بدون فضای رزروشده بارگذاری شود و متن‌های زیر آن ناگهان جابه‌جا شوند، ممکن است امتیاز CLS نامطلوب شود.
تعیین ابعاد تصاویر، رزرو فضای لازم برای تبلیغات و جلوگیری از تزریق ناگهانی عناصر در بالای صفحه از راهکارهای بهبود این شاخص هستند.
FCP و Speed Index
FCP یا First Contentful Paint زمان نمایش نخستین محتوای قابل مشاهده را نشان می‌دهد. Speed Index نیز سرعت بصری پرشدن بخش قابل مشاهده صفحه را در طول بارگذاری ارزیابی می‌کند.
این شاخص‌ها در کنار LCP و سایر معیارها کمک می‌کنند بفهمید کاربر در چه زمانی نخستین نشانه‌های محتوا را مشاهده می‌کند و صفحه با چه سرعتی کامل‌تر به نظر می‌رسد.
بررسی نمودار Waterfall در GTmetrix
یکی از بخش‌های کاربردی GTmetrix، نمودار Waterfall است. این نمودار نحوه بارگذاری منابع مختلف صفحه را به ترتیب زمانی نشان می‌دهد.
در این نمودار می‌توانید درخواست‌های مربوط به تصاویر، فایل‌های CSS، اسکریپت‌ها، فونت‌ها و منابع خارجی را بررسی کنید. برای هر درخواست، اطلاعاتی مانند آدرس منبع، اندازه فایل و زمان‌بندی بارگذاری ارائه می‌شود.
اگر یک فایل مدت زیادی برای دریافت یا پاسخ سرور منتظر بماند، ممکن است در نمودار مشخص شود. همچنین می‌توانید منابعی را که حجم زیادی دارند یا بارگذاری آن‌ها با تأخیر انجام می‌شود، شناسایی کنید.
برای مثال، اگر یک اسکریپت تبلیغاتی خارجی زمان زیادی صرف کند، بررسی می‌کنید که آیا واقعاً به آن نیاز دارید یا می‌توان بارگذاری آن را به زمان مناسب‌تری موکول کرد.
نکته مهم این است که هر درخواست طولانی الزاماً علت اصلی کندی کل صفحه نیست. باید ارتباط آن با شاخص‌هایی مانند LCP، TBT و نمایش محتوای اصلی را نیز بررسی کنید.
آیا GTmetrix لینک تصاویر حذف‌شده را نمایش می‌دهد؟
در متن‌های قدیمی گاهی بخش Specify image dimensions به‌عنوان محلی برای مشاهده لینک تصاویر حذف‌شده معرفی می‌شد. این توضیح دقیق نیست.
Specify image dimensions به تعیین ابعاد تصاویر مربوط است؛ یعنی بهتر است عرض و ارتفاع تصاویر مشخص باشد تا مرورگر بتواند فضای لازم را هنگام نمایش صفحه در نظر بگیرد و از جابه‌جایی ناخواسته محتوا جلوگیری شود.
اگر تصویری در سایت نمایش داده نمی‌شود یا آدرس آن خراب است، باید درخواست مربوط به آن را در گزارش شبکه یا نمودار Waterfall بررسی کنید. سپس می‌توانید آدرس فایل را آزمایش کنید، وجود فایل در سرور را بررسی کنید یا لینک نادرست را اصلاح کنید.
بنابراین، برای تشخیص لینک تصاویر خراب نباید فقط به یک پیشنهاد با عنوان Specify image dimensions تکیه کرد.
چگونه با کمک GTmetrix سرعت سایت وردپرسی را بهبود دهیم؟
اگر سایت شما با وردپرس ساخته شده است، پس از بررسی گزارش GTmetrix می‌توانید این مراحل را دنبال کنید:
۱. ابتدا از سایت نسخه پشتیبان تهیه کنید.
۲. مهم‌ترین مشکلات گزارش را مشخص کنید و از اصلاح هم‌زمان تعداد زیادی تنظیمات خودداری کنید.
۳. تصاویر بزرگ و غیرضروری را بهینه کنید و ابعاد مناسب آن‌ها را در نظر بگیرید.
۴. افزونه‌های غیرضروری و منابع خارجی کم‌استفاده را بررسی کنید.
۵. تنظیمات کش و فشرده‌سازی را متناسب با هاست و افزونه‌های سایت تنظیم کنید.
۶. فایل‌های CSS و JavaScript را فقط در صورت نیاز و پس از بررسی تأثیر آن‌ها بهینه کنید.
۷. پس از هر تغییر، کش سایت و در صورت نیاز کش مرورگر یا CDN را پاک کنید.
۸. دوباره با تنظیمات مشابه در GTmetrix آزمایش بگیرید و نتیجه را با گزارش قبلی مقایسه کنید.
در افزونه‌هایی مانند LiteSpeed Cache، فعال‌کردن هم‌زمان تمام گزینه‌های بهینه‌سازی همیشه بهترین انتخاب نیست. برخی تنظیمات ممکن است با قالب یا افزونه‌های دیگر تداخل داشته باشند. بنابراین، تغییرات را مرحله‌به‌مرحله انجام دهید و عملکرد سایت را آزمایش کنید.
آیا امتیاز GTmetrix بر سئو تأثیر دارد؟
GTmetrix ابزاری برای سنجش عملکرد سایت است و امتیاز آن به‌صورت مستقیم معیار رتبه‌بندی گوگل محسوب نمی‌شود. با این حال، سرعت و تجربه کاربری اهمیت دارند و گوگل از معیارهایی مانند Core Web Vitals در ارزیابی تجربه صفحه استفاده می‌کند.
به همین دلیل، هدف اصلی نباید صرفاً گرفتن درجه A در GTmetrix باشد؛ بلکه باید زمان نمایش محتوای اصلی، تعامل‌پذیری، پایداری چیدمان و تجربه واقعی کاربران را بهبود دهید.
همچنین نتایج آزمایشگاهی GTmetrix با داده‌های واقعی کاربران یکسان نیستند. برای بررسی تجربه کاربران واقعی، می‌توانید از ابزارهایی مانند PageSpeed Insights و گزارش Core Web Vitals در Google Search Console نیز استفاده کنید.
جمع‌بندی
GTmetrix ابزار مفیدی برای بررسی سرعت و تحلیل فنی صفحات وب است. با کمک آن می‌توانید حجم صفحه، درخواست‌های شبکه، رفتار بارگذاری منابع، شاخص‌های عملکرد و مشکلات احتمالی را بررسی کنید.
برای رسیدن به نتیجه بهتر، ابتدا مهم‌ترین مشکلات را شناسایی کنید، تغییرات را با دقت انجام دهید و سپس با آزمایش مجدد، تأثیر آن‌ها را بسنجید. به یاد داشته باشید که هدف نهایی، ایجاد تجربه‌ای سریع، پایدار و قابل استفاده برای بازدیدکنندگان سایت است؛ نه صرفاً افزایش یک امتیاز در ابزارهای آزمایش سرعت.
بدون دیدگاه